Dames en Heren,
U bent vandaag naar het Koninklijk Paleis Amsterdam gekomen om U te laten inspireren door het werk van jonge talenten in de schilderkunst. U allen, en in het bijzonder de 24 kunstenaars, heet ik hartelijk welkom! Het is mooi dat we vandaag samen getuigen van ons enthousiasme voor de schilderkunst. Nog mooier is, dat we daarmee samen in een lange traditie staan. Een traditie die in 1871 ontsprong met het initiatief van Koning Willem III om jonge schilders aan het begin van hun carrière te ondersteunen en een platform te bieden. Dat doel staat na meer dan 140 jaar nog steeds onwrikbaar overeind.
Graag wil ik de Heer Tempel en de leden van de jury bedanken voor hun toewijding en hun voordracht van de vier winnaars. Naar ik heb begrepen, heeft U zich bij de selectie bijzonder kritisch opgesteld. Dat is nu eenmaal de taak van jury's: streng zijn. Het is Uw werk om kwaliteit te onderscheiden en te waarborgen dat de Prijs voor Vrije Schilderkunst voeling houdt met de polsslag van de tijd.
Straks, tijdens de rondgang langs alle tentoongestelde werken, kunnen we zelf ervaren hoe moeilijk het is zeer uiteenlopende schilderijen te vergelijken en tot een afgewogen oordeel te komen. Dank U wel dat U deze taak onafhankelijk en nauwgezet heeft willen verrichten.
Wat is de betekenis van de schilderkunst in onze tijd?
De discussie over die vraag loopt soms hoog op in kringen van kunstenaars en kunstcritici. Ik behoor tot geen van beide. Gelukkig maar, ieder zijn vak.
Maar ik breng wèl graag mijn perspectief in van een derdecategorie direct betrokkenen: de mensen die van kunst genieten. De kijkers. De liefhebbers.
Stelt U zich eens voor: een wereld zonder schilderkunst... Geen geschilderde bizons diep in de rotsen van Frankrijk, Spanje of de nog oudere rotstekeningen in Sulawezi. Geen Lam Gods. Geen Melkmeisje. Geen Japanse prentkunst. Geen Panorama Mesdag. Geen Piet Mondriaan of Mark Rothko.
Geen kleurige kindertekeningen met magneetjes op de deur van de ijskast of veel belovende aquarellen aan de muur in de slaapkamer…ik beloof u, met het talent in de volgende generatie zit het wel goed!
Het zou een schralere wereld zijn. Een meer gesloten wereld. Want een schilderij kan luiken openen in ons hoofd en ons meenemen naar een andere werkelijkheid waarvan we het bestaan nooit hadden kunnen vermoeden. Zo'n kijkervaring schept ruimte.
Toen Marlene Dumas twee jaar geleden de Johannes Vermeerprijs in ontvangst nam, zei ze het volgende. "Het mooie van kunst is dat het je leert om van de vrijheid van een ander te kunnen genieten."
Het is prachtig dat jonge schilders ons deelgenoot willen maken van hun persoonlijke vrijheid.
En dat zij daar een medium voor kiezen van meer dan tienduizend jaar oud, dat - onder hun handen - nog steeds springlevend is.
De werken van de 24 geselecteerde kunstenaars bewijzen dat de schilderkunst in Nederland nog steeds tintelt en met bezieling wordt beoefend. Net als U allemaal verheug ik me op de bezichtiging straks.
De jury heeft een voordracht gedaan van vier schilders die in aanmerking komen voor de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2014. Die voordracht neem ik met veel plezier over.
Ik feliciteer de winnaars van harte en stel hen graag individueel aan U voor.
Niels Broszat
Koen Doodeman
Bob Eikelboom
Jessica Skowroneck