Dames en heren,
Prachtig, al die mooie initiatieven die we net in een paar minuten voorbij zagen komen! Ik zag lachende gezichten, zorgzame gebaren, mensen die luisteren en er zijn voor anderen. En u weet: deze mensen en al hun collega-vrijwilligers wonen in uw gemeenten. Zij maken het leven in uw steden en dorpen elke dag mooier en beter. Voor en met elkaar.
Bijna 25 jaar geleden vroegen en kregen mijn man en ik bij ons trouwen een prachtig cadeau voor de samenleving: het Oranje Fonds. Dit Fonds ondersteunt sociale initiatieven en draagt zo heel gericht en praktisch bij aan samenhang en verbondenheid tussen mensen en aan het oplossen van problemen. In Nederland en in het Caribisch deel van ons Koninkrijk.
In de loop van de tijd is het Oranje Fonds daarbij steeds meer gaan samenwerken met andere fondsen, overheden en bedrijven.
Fijn dus dat die fondsen er zijn, maar laten we niet vergeten: het begint altijd met mensen – inwoners van uw gemeenten. Omdat ze zich er niet bij neerleggen dat anderen in armoede leven, eenzaam zijn of zich buitengesloten voelen. Of omdat ze hun buurt gewoon gezelliger willen maken, onderlinge ontmoeting willen organiseren, nieuwe Nederlanders willen helpen zich thuis te voelen.
Een mooi idee en een warm hart zijn het startpunt.
Om te kunnen groeien en serieus impact te krijgen, hebben ze wel wat nodig. Genoeg vrijwilligers bijvoorbeeld. Ze moeten een gezonde structuur opzetten, soms meerdere vergunningen aanvragen. En niet te vergeten: ingewikkelde subsidietrajecten doorlopen.
Als dat lukt gebeuren mooie dingen. Heel mooie dingen. Ik noem er twee.
Stichting Vier het Leven - dat culturele activiteiten organiseert voor ouderen - kon zich dankzij het Oranje Fonds én andere fondsen als een warme deken over Nederland uitspreiden. In 243 gemeenten zorgen 2000 vrijwilligers dat elk jaar ruim 40.000 ouderen voorstellingen kunnen bijwonen in concertzaal of bioscoop.
‘Herstel Dichtbij – Samen Groeien’ is ook zo'n prachtig initiatief. Door middel van muziek, creatieve workshops of huiskamergesprekken werken psychisch kwetsbare mensen samen aan herstel en zelfregie. Dit gebeurt op 23 plekken in ons land. Dichtbij huis werken ze aan hun mentale gezondheid.
In ons land zijn vele duizenden sociaal-maatschappelijke initiatieven actief, die stuk voor stuk bestaan dankzij gedreven vrijwilligers. Samen vormen zij het sociale weefsel van onze samenleving.
Deze vrijwilligers hebben u veel te brengen.
Zij versterken de sociale cohesie in uw gemeente, gaan uitsluiting tegen en helpen de mentale weerbaarheid te vergroten.
De manier waarop zij dat doen is uniek. Zij zijn ogen en oren, heel dichtbij mensen. Zij komen op plekken waar u niet komt, weten als geen ander wat er speelt in een buurt. Ze bouwen een hechte band op met mensen in soms kwetsbare posities. En dat kunnen ze omdat ze alle tijd en ruimte hebben om te luisteren, te troosten, aan te moedigen, een handje te helpen. Niet zelden zijn deze vrijwilligers ervaringsdeskundigen. Er is sprake van wederkerigheid, contact van mens tot mens. En zo ontstaat iets wat van essentieel belang is: vertrouwen.
Dit alles is van grote waarde voor u, die beleid ontwikkelt rond maatschappelijke thema’s.
Sociale initiatieven zijn Onmisbare Schakels in onze samenleving. Daarom ben ik ook zo blij dat de VNG de samenwerking tussen sociale initiatieven, fondsen en gemeenten wil versterken.
Wij hebben hierover al een paar keer met alle partijen, waaronder betrokken ministeries, gesproken op Paleis Noordeinde. De centrale vraag is: hoe kunnen wij maatschappelijke initiatieven, overheden, fondsen, bedrijven en kennisinstellingen sterker met elkaar verbinden? Hoe blijven we bouwen aan kennis en kunde? Hoe delen we die met elkaar? Hoe zorgen we dat we van elkaar blijven leren? Dat gaat niet vanzelf.
Het Oranje Fonds heeft het initiatief genomen om dit nader te onderzoeken, in overleg met het ministerie van BZK. Uit dit onderzoek en de gesprekken op het Paleis kwam een aantal belangrijke inzichten naar voren.
Wat sociale initiatieven nodig hebben om goed - of nog beter - te kunnen functioneren is: mee mogen praten als beleid wordt ontwikkeld. Immers: zij hebben zicht op de praktijk en kunnen inschatten of een beleidsvoornemen om bijvoorbeeld armoede aan te pakken, in de praktijk zal werken. Geef hun een stem aan tafel.
Twee: toekomstbestendige financiering is van vitaal belang. Niet elk jaar opnieuw subsidie hoeven aanvragen, maar in één keer voor meerdere jaren. Dat helpt enorm bij het professionaliseren van de organisatie.
En wat ook helpt: 1 subsidieloket inrichten.
In de zaal is daarvan een mooi voorbeeld aanwezig: gemeente Utrecht. Die heeft besloten subsidies voor sociale initiatieven in 1 pot te doen. Eerder moest een initiatiefnemer soms meerdere aanvragen indienen. Want het probleem dat men wilde oplossen was bij de gemeente verdeeld over verschillende programma’s met elk een eigen subsidiepot. Kostbare energie en tijd gingen zo verloren. Energie die beter besteed kon worden aan het helpen van meer mensen! Wat Utrecht kan, kan mogelijk ook bij u! Ik zou zeggen: laat u zich inspireren!
Het derde dat ik zou willen meegeven: geef sociale initiatieven vertrouwen. Zij denken en handelen vanuit de praktijk van alledag. Hun manier van werken is wellicht anders dan u gewend bent.
Sociale initiateven zijn geen overheidsorganisaties en ook geen private sector. Ze kenmerken zich door creativiteit, een pragmatische werkwijze en out-of-the box denken. Ze in hokjes proberen te duwen werkt niet goed.
Laat ze het op hun eigen manier doen. Met minder of betere regels.
En ja, er zullen ook best fouten gemaakt worden. En er zal soms een initiatief mislukken. Dat moeten we accepteren.
Want van fouten leer je en door te leren worden initiatieven en organisaties beter.
Als we het samen doen – ieder vanuit de eigen rol en met respect voor elkaars manier van werken en denken – bereiken we meer.
Vanuit de fondsen zullen wij ons deel doen. Zo wordt onze samenleving hechter, mooier en weerbaarder!
Ik wens u een goed congres toe!